Fetüs Cenazeleri: Kürtaj Haklarına Karşı Savaşta Yeni Bir Distopik Sapma

Ülke çapında kürtaja karşı olan politikacılar, fetüslerin gömülmesi veya yakılması işlemini gebelik yaşına, kürtaj ya da düşük olup olmamasına bakmaksızın yetkileri altına almak istiyor.

İki yıl önce 39 yaşında 2 çocuk annesi Denee arabasıyla kaza yaptı. Kazayı yaptığı sırada hamileydi ve hastaneye vardığında görevliler artık karnındaki fetüsün kalbinin atmadığını belirtti.

Denee perişan olmuştu; cansız bir fetüsü taşımak istemiyordu ve hamileliğini sonlandırmak için kürtaj hapı kullanmaya karar verdi. ‘’Kürtaj olmayı planlamıyordum, istemiyordum ama maalesef ihtiyacım vardı.’’ dedi telefonda bana.

Denee üreme haklarına ilişkin sertliği ile son derece kötü bir şöhrete sahip Austin, Teksas’ta yaşıyor. 2014 yılında ihtiyacı olan tedaviyi alabilmiş olmasına rağmen şu anda yaşadığı yerdeki diğer kadınlar için endişeleniyor: Bu yılın başlarında Teksas Sağlık ve İnsani Hizmetler Komisyonu fetüslerin medikal atıklarla beraber atılması yerine gömülmeleri veya yakılmaları için sessizce yasa önerisinde bulundu.

Eleştirmenler buna‘’fetüs cenazesi’’ adını verdi ve böyle bir yasamanın, kadın ve üreme sağlığı sağlayıcılarına belirli bir ahlaki anlayışı dayatmak için fetüslerin ölebileceği fikrini -yani fetüslerin bir noktada bağımsız, yaşayan canlılar olduğunu ima eden- yasal olarak kutsallaştıran küstahça bir teşebbüs olduğunu söylediler. Geçmiş yıllarda fetüslerin gömülmesi üzerine kanun önerisinde bulunan tek eyalet Teksas değil. South Carolina ve Mississippi’deki kanun yapıcılar da nihayetinde iki eyalette de kabul edilmemişse de benzer hükümlerin yasalaşması önerisinde bulundular; Ohio’da şu an benzer bir yasa yapmayı göz önünde bulunduruyor; Indiana ve Louisiana’da benzer yasalar oluşturulmuş durumda fakat henüz sürmekte olan davalar nedeniyle yürürlüğe girmediler.

Kürtaj hizmeti sağlayan kurumlar, işlem sonrasında ortaya çıkan fetüs dokularını ortadan kaldırırken devletin halk sağlığı kurallarına uygun olması için genellikle tıbbî atık şirketleriyle beraber çalışıyorlar. Önerilen fötal defin işlemleri düzenlemeleri dolayısıyla bu sağlayıcıların daha farklı düzenlemeler oluşturmaları gerekecek -onları cenaze evleri ile daha masraflı, tıbben gereksiz ilişkiler kurmak zorunda bırakacak. (Teksas Obstetri ve Jinekologlar Biriliğine göre cenine ait dokunun yakılması ve ya gömülmesinin halk sağlığına bir yararı yok.)  Kürtaj hakkını savunanların endişesinin sebebi, fetüsler için cenaze hizmeti zorunluluğu getiren yasaların üreme haklarına ulaşım düzeyinde yüklü duygusal ve finansal engel koyabileceği ve böylece anayasal düzeyde korunan kürtaj hakkını ülkenin her ucundaki kadınlar için ulaşılmaz kılacağı ihtimalinin ortaya çıkmış olmasıdır.

Denee, kürtaj yapılacağı sırada kendisine cenin dokuyu saklamayı isteyip istemediğinin sorulduğunu söyledi. Hamileliği doğumla sonuçlanamayacak kadınların bu soruya olumlu yanıt verdiğini biliyor fakat kendisi böyle bir şeyi hiç istemiyordu. Eğer kürtaj sonrası defin işlemlerini düşünmek veya bu işlemlerle uğraşmak zorunda bırakılsaydı nasıl hissedeceğini hayal bile edemeyeceğini söylüyor. “Bu durum beni ağlatmaktan başka hiçbir şeye yaramazdı,” diyor Denee, “Bu durumun benim akıl sağlığıma nasıl bir derecede zarar verebileceğini anlatamam.”

Indiana’daki fetüs defni ile ilgili yasa, Teksas’ta önerilen yasadan birkaç ay önce oluşturuldu; Vali Mike Pence’in bu yıl martta yürürlüğe girmesi için imzaladığı, son derece genel ve korkutucu derecede geniş kapsamlı kürtaj karşıtı tek bir hükümden oluşmakta olan bir yasa. Ulusal Kürtaj Fonu Ağı, yasanın oluşturulduğu sırada yasanın “Birleşik Devletlerin gördüğü en vahşi ve en kapsamlı kürtaj karşıtı yasalardan biri” olduğunu ifade etmişti.

Haziranda federal yargıçlardan biri, fetal tasfiye hükmünün hemen yürürlüğe girmesini, hükmün anayasaya aykırı olduğunu öne sürerek engelledi. Eğer hükmün yasalaşması söz konusu olursa yerel tedarikçiler, yasaya uymak için ne yapmaları gerekeceği konusunda emin değiller. Patti Stauffer, Indiana ve Kentucky’deki Planned Parenthood’un [Planlı Ebeveynlik – Ç.N.] kamu politikaları başkan yardımcısı; “Bu hüküm ve onun üzerine oluşturulan yasanın kötü bir şekilde hazırlandığını düşünüyorum” dedi. “Bu yasanın aslında neyi içerdiği ve nasıl başarılı bir şekilde uygulanacağı konusunda son derece büyük bir kafa karışıklığı olduğu konusunda şüphe yok.”

Bölgedeki kürtaj hakkı savunucuların tahminleri şu şekilde: Önerilen yasa doğrultusunda tedarikçilerin, cenaze evleri ile ilişki kurmaları gerekecek. Tedarikçiler ne zaman bir tesiste kürtaj veya düşük meydana geldiğinde, cenin doku için ölüm beyannamesi almak durumunda kalacaklar. Daha yeni bir kürtaj geçirmiş veya düşük yapmış her hasta da fetüsün yakılması ya da gömülmesi konusunda karar vermek zorunda bırakılabilir. Sonuç olarak da birilerinin bu işlem için ödeme yapması gerekecek.

“Bence [kanun yapıcılar] bu düzenlemenin yol açabileceği amaçlanmayan bazı sonuçları göz önünde bulundurmuyorlar -ya da umursamıyorlar.”

Fetal tasfiye yasasının en sıkıntılı noktalarından birisi, bu yasaların nasıl uygulanacağını kimsenin bilmiyor oluşu. Yakmak ya da defnetmek için cenin doku toplamak pek de kolay bir şey değil; özellikle de Amerika’da hastane dışı gerçekleşen kürtajların %23’ünün ilaçlı kürtaj, yani kadınların tedarikçilerinin refakatinde aldığı kürtaj hapı, sonrası evde kürtaj yaptığı durumlarda. Kadınların evde düşük yapmaları da  ayrı bir zorluk teşkil ediyor (hamilelikler %20 gibi yüksek bir oranda düşükle sonuçlanıyor).

“Düşük yapana kadar hamile olduğunu bilmeyen kadınlar ne yapacak peki?” diye soruyor Denee. Cenin doku parçalarını bir araya getirip hastaneye ya da bir cenaze evine götürmek zorunda mı kalacaklar? Ayrıca Teksas Obstetri ve Jinekologlar Birliği ile Denee’nin ortak endişesi, bu yasanın sebep olabileceği duygusal ve psikolojik yan etkiler. Teksas Eyaleti Sağlık Hizmetlerine gönderilen yazılı görüşlerinde organizasyon “Gebeliğin herhangi bir aşamasında cenin dokunun yakılmak veya defnedilmek üzere toplanmasını zorunlu kılmak, büyük bir istekle beklediği çocuğu kaybettiği için elem yaşayan ve travmatize olmuş bir kadın için son derece acımasız bir zorunluluk haline gelebilir” diye belirtti.

“[Kanun yapıcıların] amaçlanmayan bazı sonuçların oluşabileceği durumları göz önünde bulundurduğunu -ya da umursadığını- düşünmüyorum.” diyor Denee.

Net olmayan bir başka konu da, definin veya yakmanın maliyetini kimin ödeyeceği ki bu azımsanamayacak bir meblağ. Teksas Cenaze Tüketicileri Ağı yöneticisi Jim Bates’e göre Teksas’ta sıradan bir defin işlemi -üç aylık bir fetüs için bile- yaklaşık $2000 tutuyor. Devlet Sağlık Hizmetleri Bakanlığı’na gönderdiği bir mektupta “Birileri bunu ödeyecek, fakat yeni yasada bu ödemeyi kimin yapacağını bilmiyoruz.” diye yazıyor.

Indiana yasası kürtaj tedarikçisinin cenin dokusunun son durumundan sorumlu olduğunu açıkça belirtiyor. Bunun üzerine Teksas yetkilileri politikalarının aynı olacağını açıklığa kavuşturdu. Cenaze hizmetlerinin ek masrafı, prosedürün fiyatını muhtemelen etkileyecektir; çünkü iki devlette de ne sigorta poliçeleri ne de kamu fonu kürtajı kapsıyor.

“Misyonumuz, temelde hem kadınlara hem de erkeklere, maliyeti herhangi bir engel oluşturmayan, kapsamlı bir sağlık hizmeti sunmaktır.” Bununla birlikte sağlık hizmetleri sunmak ciddi bir maliyet yaratıyor ve bu maliyetlerin bir şekilde kapatılması gerekiyor.” diyor Stauffer. “Özellikle düşük gelirli kadınlar için erişimi engelleyen bu gereksiz kural ve düzenlemelerin yürürlüğe konması son derece sıkıntılı.”

Bu gerçekten kadınlara sıkıntı çektirmekle ve gizliden gizliye kürtaja son vermeye çalışmakla ilgili…

Bir başka tartışma konusu: Birisi bir cenini nasıl yakabilir? Kürtaj prosedürünün yüzde 90’dan fazlası ilk üç aylık sürede gerçekleşir. Bu dönemin sonunda, fetüs bir bezelye kabuğunun büyüklüğündedir. Stauffer, fetüs kalıntılarına yönelik hükme karşı olanların “aslında bütün bir insan vücudu için tasarlanan krematoryumların, ilk üç aylık dönem kürtajında edinilen çok daha küçük hacimleri gerçekten nasıl idare edebileceği konusunda önemli endişeleri” ortaya çıkardığını belirtti.

Bates bunu daha açık bir ifadeyle şöyle anlatıyor: “İki gramlık bir cenini yakmak için… bunu söylemek zor, ama bunu elle tutulan bir propan meşale ile yapmak mümkün. Çünkü sadece kıkırdak var, kemik yok.”

Bu kanunlar belki de doğası gereği kafa karıştırıcıdır. Stauffer, Indiana’nın yasasını “kötü hazırlanmış” ve “cezalandırıcı” olarak tanımlıyor. “Yasada sunulan dil ve bilgiler anlaşılması güç, bunun yanında farklı tıp alanından vekillere rastlıyoruz ve gerçekte ne ifade ettiği konusunda farklı sonuçlara varılıyor. Çok fazla karmaşa ve soru vardı” diye belirtiyor.

Indiana’nın yasa tasarısını imzaladığında, Pence bir zafer kazanmışçasına “doğmamış olana onurlu muamelenin sağlanacağını” umduğunu söyledi. Genel olarak, “doğmamış için onurluluk” kavramı, fetal defin yasalarını etkiledi; son yasaların birçoğu, kürtaj karşıtı olan Hayat İçin Birleşmiş Amerikalılar (AUL) tarafından hazırlanan model yasaya dayanıyordu ki AUL bunu 2016 devlet oturum raporunda heyecanla belirtti. Model yasa “Doğmamış Bebeklerin Haysiyet Yasası” başlıklı. Girizgahında “Ölen doğmamış bebekler diğer insanlarla aynı saygıyı hak ediyor… Bir bebek doğumdan önce ölürse “tıbbî atık” olarak atılmamalıdır.”

Kürtaj karşıtı savunucular, fetüslerin düzenli depolama sahalarına atılmaları veya diğer tıbbî atıklarla toz haline getirilmeleri konusunda bir takım korkular oluşturmakta gecikmediler. Teksas yasaları konulu son duruşmada “Bu bebekler bir mezar ya da kremasyonu hak ediyor… Onlar biyolojik atıklar olarak bir çöp yakma tesisinde yakılmayı, düzenli depolama sahalarını ya da toz haline getirilmeyi hak etmiyorlar” dedi muhafazakar Amerika İlgili Kadınlar grubunun üyesi olan Paula Moore. “Bir bebeğin cesedine yapılan bu insanlık dışı muameleyi ne haklı kılabilir?”

Bağış toplamak için gönderilen e-postalardan birinde Teksas Valisi Greg Abbott benzer endişeleri dile getirdi: “Hayatın kutsallığına saygımızı yansıtan daha yüksek standartlar oluşturmak zorunda olduğumuza inanıyorum. Bu sebeple Teksas, sınırları dahilindeki tüm klinikleri ve hastaneleri, fetal kalıntıları ve insan kalıntılarını defnetmek ya da yakmak ile zorunlu kılacak.” diye yazdı. “İnsan kalıntılarının ve fetal kalıntıların, tıbbî atıkmışçasına sürekli depolama alanlarında tasfiye edilmemesi gerektiğine inanıyorum.”

Elbette bu yasal akımın amacı, ölümden sonra fetüslere saygı duymak değil: Kürtaj hizmeti sağlayanların katı ve son derece detaylı düzenlemelere tabî tutulması, kliniklerin kapılarını kapatmaya zorlama konusunda denenmiş ve işe yarayan bir yöntemdir. Bu yıl haziran ayında Yüce Divan kürtaj karşıtı yasaya büyük bir darbe indirdi; eyaletteki kliniklerin yarısından fazlasının kapanmasına sebep olan bu yüz kızartıcı Teksas yasasının anayasaya aykırı olduğunu beyan etti. Teksas Devlet Sağlık Hizmetleri Bakanlığı, fetal kalıntı yasa önerisini dört gün sonra sundu.

Doğmamış çocuklar, doğmadan öldüğünde,“tıbbî atık”mış gibi çöpe atılmamalıdır.”

Kürtaj karşıtı eylemciler, klinikleri kapatmak için bu tür yasaları kullanmayı umduklarını açıkça belirtti. Geçen sene, Aile Planlama karşıtı ‘’acıma’’ videolarının arkasındaki adam olan David Daleiden, muhafazakâr millet vekilleri için düzenlenen bir konferansta gözüktü ve fetüsün doku imha uygulamalarının kürtaj sağlayıcılarının Aşil topuğuydu dedi. ‘’Yasama perspektifinden bakıldığında, en etkili önlemin çocuğu aldırma olduğunu düşünüyorum” diye açıkladı. İnsan fetüslerine ölüm sertifikası alınması gereken kanunlar, onlar için büyük bir tıkanıklık oluşturuyor. Bu da kliniklerin işini yapmasını zorlaştırıyor.’’

Oldukça şeffaf bir taktik. Üreme Hakları Merkezi Başkan Yardımcısı Amanda Allen, “Bu, devletin hayata saygıyı sağlamaya çalışmasıyla ya da kamu sağlığına yönelik çıkarların elde edilmesiniı sağlamak için çalışan devletle ilgili değil, bu gerçekten kadınlara sıkıntı vermekle ve gizlice kürtaja son vermeye çalışmalarıyla ilgili bir şey’’ dedi.

Fetüsler için de geçerli olan insan canının onuruna karşı olan takıntılarına rağmen, bu yasaların arkasındaki politikacılar, kadınların üreme hayatlarını kontrol etmeye çabalarken yaşadıkları gerçek engellere karşı çok ilgisiz görünüyorlar. Jim Bates’in de Devlet Sağlık Hizmetleri Bölümü’ne  yazdığı mektubunda da belirttiği gibi, ‘’kadın’’ ve ‘’kadınlar’’ kelimeleri, Teksas’taki kuralların hiçbirinde yer almıyor. “Bir kadının bu konudaki yerinin duygusal, ruhsal ve maddi güvenliğini doğrudan etkileyen bir kuraldan ayrı tutulduğu söylenebilir” diye belirtmişti. Allen, ‘’Bu gereksinimlerin asıl yapmaya çalıştığı şey kadınları ayıplamak ve onları bu kararı almalarından dolayı suçlu hissettirmek. Bence bu kanunların tamamen insan canının onurundan bahsetmesi ama kadınların onuruna hiç değinmemesi çok ilginç’’ diye belirtti.

Yazar: Callie Beusman

Çevirmen: Başak Keskin, İlker Aydın

Kaynak: https://broadly.vice.com/en_us/article/qvdpbp/fetus-funerals-the-dystopian-new-turn-in-the-fight-against-abortion-rights

Bunları da beğenebilirsin Çevirmenin diğer yazıları