İnsan Sesi Yaratmak İçin Sadece Birkaç Gene Ayar Yapmamız Gerekiyor

İlk olarak ne zaman ve nasıl konuşmaya başladık? DNA’mızın yeni bir analizi yüzlerimizi ve gırtlaklarımızı yeniden şekillendiren ve belki de karmaşık konuşmaya yol açan anahtar evrimsel değişiklikleri ortaya çıkardı.

Genlerimizde yapılan değişimler aslında büyük mutasyonlar değildi. Hatta bu değişimler yakın zamanlı atalarımızla paylaştığımız genlerin faaliyetlerinde yapılan ayarlardı.

Genlerde yapılan değişikliklerin, maymun atalarımızın çıkıntılı çenelerini geri çektirerek bize düz bir yüz hattı verdiği düşünülüyor. Aynı zamanda gırtlağı tekrar şekillendirip boğazda daha da aşağı indirdiği ve bu sayede atalarımızın daha nitelikli sesler çıkarmasını sağladığı görülüyor.

Geni Ortaya Çıkar

Kudüs İbrani Üniversitesi akademisyeni Liran Carmel ve arkadaşları 2 modern insan ve 50000 yıl önce yaşamış 4 insanın DNA’sını incelediler. Aynı zamanda iki Neandertal ve bir Denisovan (nesli tükenmiş insan türleri) incelediler. Son olarak da 6 şempanze ve yaşayan insanlar ile beslenen halka açık veri tabanlarındaki genetik malzemelere baktılar.

Aradıkları şey evrim sürecince daha aktifleşen veya aktifliği azalan genlerdi. Bu epigenetik (kalıtımsal olup genetik olmayan) değişimleri belirleyebilmek için genlere metil gruplarının bağlı olup olmadığına baktılar. Genelde metil içeren genlerin yetkinliklerini kaybeder ve metil içermeyen genlerin yetkinlik kazanır. Bu metil dizilimlerinden yola çıkarak araştırmacılar gen aktivitesini takip edebilmiştir.

Modern insanların yüz hatları ve gırtlak yapısını etkileyen genler, atalarına göre hatırı sayılır bir değişim yaşamış. Daha noktasal olmak gerekirse, ses telleri ve gırtlak gelişimi ile ilişkili genler en çok değişen genler olmuş.

Örneklendirmek gerekirse, NFIX adlı bir gen insanlarda çok daha az aktifti. Çene çıkıntısı ve gırtlak için çok önemli bir gendi ve bu genin azalan etkisi yüzümüzün düzleşmesine sebep oldu. Araştırmacılar bu gerilemenin insanların konuşma kabiliyeti için en uygun yapıyı (bu yapı ses yolunun dikey ve yatay parçalarının eşit uzunlukta olması ile sağlanıyor) aldığını öne sürüyorlar.

Gen faaliyetlerindeki bu değişimlerden hiçbiri diğer türler üzerindeki çalışmalarda görülmemişti. Araştırmacılar “Sesi etkileyen genlerin, insan soyunda farklılaşmış metilli genler tarafından temsil edildiği sonucuna vardık. Sonuçlarımız modern insanların konuşmasının evriminin benzersiz olduğunu destekliyor.” diye yazdı.

Değişen Yüzler

Fakat bazı araştırmacılar, önemli olmasına rağmen konuşma yeteneğinin evrimini tamamen açıklamadığını söylüyor. Daha net olmak gerekirse, St. Louis’deki Washington Üniversitesinden Erik Trinkaus, beynin sesleri işleme yeteneğindeki değişimlerin, anatomik değişimlerde daha fazla olmasa bile en az onun kadar önemli olduğunu söylüyor.

“Anatomi, primatların farklı insan seslerinin yerine geçecek farklı sesler çıkarmasını engelleyemez.” diyor İngiltere’deki St. Andrews Üniversitesinden Adriano Lameira. Adriano daha önceden orangutanların insanların bazı konuşmalarını taklit edebildiğini göstermişti. Hatta, 2016 yılındaki bir çalışma maymunların konuşmak için gerekli sesleri -eğer beyinleri kesin bir kontrol sağlayabilseydi- ses yolları ile çıkarabileceğini göstermişti, fakat bu bulgu hala tartışılmakta.

Konuşma kabiliyeti insanın evrimi süresince gelişmeye devam etti. Neandertal ve Denisovanların bir miktar konuşabildiğinin kanıtları mevcut.

Rhode Adasındaki Brown Üniversitesinden Philip Lieberman “Neandertallerin beyinleri büyük ihtimalle konuşma kabiliyeti için gerekli karmaşık hareketleri öğrenip uygulamak için yeterliydi, fakat konuşmaları bizimki kadar açık ve anlaşılabilir değildi. Belki de yok olmalarına bu sebep oldu. Neandertallerin bizden daha belli belirsiz de olsa konuşabildiklerini düşünüyorum.” diyor.

Yazar: Andy Coghlan

Çevirmen: Barbaros Albayrak

Kaynak: https://www.newscientist.com/article/2145475-it-only-takes-a-few-gene-tweaks-to-make-a-human-voice/

 

Bunları da beğenebilirsin Çevirmenin diğer yazıları