Kahraman Arketipi: Musa ve Batman

Tartışılacak başlıca ilk model kavramı kahramanlık. Joseph Campbell, Kahramanın Sonsuz Yolculuğu’nda dünya mitolojilerindeki kahraman modeli ile ilgili teorisini tartışıyor. Çizgi roman figürü Batman ve İncil karakteri Musa kahraman modelinin birçok elementini kapsar. İnsan doğasının bu modeli ilk olarak eşsiz bir şekilde doğmalıdır. Musa bu özelliği taşımaktadır. İncil’de firavun halkına ”Doğacak her erkek İbrani çocuğu Nil’e atın.” der (Göç 1.22). Musa, kralın kızı kendisini oğlu olarak alınca bu emirden kurtulur. Böylece, doğumunda ölüm tehlikesiyle karşı karşıya gelmiş bir soylu olur. Diğer İbrani erkek çocuklarının aksine Musa’nın hayatı belirgin ölçüde ayrıcalıklıydı. Benzer şekilde, Batman de eşsiz bir doğum öyküsüne sahiptir. Bruce Wayne (Batman) oldukça varlıklı olan Dr. Thomas Wayne ve eşi Martha’nın çocuğu olarak dünyaya gelir. Gotham şehrinin ekonomik krizinin ortasında Wayne ailesi bu kriz nedeniyle sıkıntı çekmemektedir. Zenginliklerinin tadını çıkarırlar fakat şansları sona ermek üzeredir. Tıpkı suikastların hedefi olan İbraniler gibi Wayne ailesi de hedeftedir. Bruce’un ailesi öldürülür ve ailenin uşağı Alfred Pennyworth baba figürünün yerini alır. Musa ve Batman’in bebeklik dönemleri kahraman modelinin bir elementini gösterir- eşsiz bir doğum. 

Kahramanın hayatının bir bölümünde travmatik olaylar kahramanın bir yeri terk etmeye zorlar.  Musa’nın durumunda,Musa firavundan kaçar çünkü ”Bir Mısırlıyı öldürür” (Göç 2.11-12). Musa, firavunun topraklarını terk eder ve Medyen rahibi ve yedi kızının yanına yerleşir. Bu travmatik olaylar kahramanın yolculuğunu başlatır (Campbell, 55). Kahramanın macerasını başlatan olaylar olur. Tanrı’nın Musa’ya ”İsraillileri Mısır’ın dışına götür” çağrısı macerasını başlatır. (Göç 3.10) İncil’in bu satırı Musa’nın yolculuk amacını belirtir. O, Tanrı’nın İbranileri özgür kılacak olan elçisidir. Batman’in macerası da ailesini terk edişi ile ilerler. Ailesinin ölümünün değerlendirilmesi konusundaki adalet eksikliği Gölgeler Birliği’ne katılmasına yol açar. Bu grup, amaçları gerçek adaleti sağlamak olan kanun dışı adalet sağlayıcılarını ve suikastçileri içinde barındırır. Her ne kadar Batman daha sonra Birlik’ten ayrılsa da başta katılmış olması yolculuğunu başlatan şey olur. Böylece, Batman ve Musa’nın evden ayrılışı önemli bir maceraya giden yolu açar.   

Yolculuğu süresince kahraman, doğaüstü yardımlar alır. Genellikle yardım bir akıl hocasından gelir. Göç 3:12’de Tanrı, Musa’nın inancını her zaman onun yanında olacağını belirterek güvence altına alır. Bu, Yehova’nın insanlarının kurtuluşuna yardım edeceğini gösterir. Bunu ”Mısır’ı tüm mucizeleriyle vurarak yapar” (Göç 3.20). Bu ”mucizeler” Tanrı’nın görkemli güçlerini Mısır’a veba getirerek kullanması yoluyla kendini gösterir (Exodus 3.20). Çoğu zaman kahraman macerasını tamamlarken yararlanmak için özel bir silah elde eder. Tanrı, Musa’ya mucizeler göstermesi için bir asa verir. Bu asa,İsrailliler ve Mısırlılar Musa’nın sözüne inansın diye Tanrı’nın elini simgeler. Bu doğaüstü yardımın bileşenleri ve özel bir silahın kullanımı Batman’in hikayesinde de bulunur. Güvenilir baba figürü Alfred, Batman’in akıl hocasıdır. Üzüntü ve endişelerinde Batman’i rahatlatır. Alfred’in Batman ile yakın ilişkisi Kara Şövalye Yükseliyor’da Batman’i korumaya söz verdiğinde vurgulanmış olur. Alfred’in yardımı sihirli güçler anlamında doğaüstü olmasa bile, o bir akıl hocasıdır. Paha biçilmez bilgi ve deneyimi Batman için çok yararlıdır. Dahası, Alfred Gotham’ın koruyucusu olduğunu kanıtlaması için Batman’e sayısız silah sağlar. Bruce Wayne, şehirdeki suçluları yenmek için gerekli tüm ağır silahlara ulaşma imkanına sahiptir. Batman ve Musa’nın akıl hocalığı ve silah yardımı almaları onlara kahraman kimliği oluşturur. 

Kahraman olarak konumunu korumak için karakterin kendisine ve diğerlerine gerçek kahramanın kendisi olduğunu kanıtlaması gerekmektedir. Örneğin Musa’nın İbranileri Mısır’dan serbest bırakmak için birçok mucize sergiler. Göç 14:26’da denizin ikiye ayrılması Tanrı’nın insanlarını kurtaran gücünü gözler önüne serer. Bu mucizevi olay Musa’nın gerçek bir kahraman olduğunu kanıtlar. Benzer şekilde Batman de kendisinin Gotham’ın gerçek kahramanı olduğunu kanıtlar. Gotham’ı Bane’in dehşet dolu döneminden kurtarmaktaki kararlılığı ve başarısı kahramanlığını kanıtlar. Fakat bir yerde kahraman akıl hocasını kaybeder. Çölde Sayım 14:23 Musa’nın kırk yıl çölde insanlarla başı boş dolaşmak zorunda kalışından bahseder. İsraillilerin Tanrı’nın vaatlerine olan inançsızlıkları Vaat Edilen Topraklara girişlerini engeller. Bu başı boş dolaşma Tanrı’nın Musa’dan ayrılışını gösterir. Batman de akıl hocasını kaybeder. Alfred Bruce Wayne’e ”Maceran için yalnızca tek bir son gördüğünü anlaman için yapabileceğim tek şey gitmek” der (Kara Sövalye Yükseliyor,Nolan). Başka bir deyişle Alfred yenilmez olmadığı konusunda Batman’in gözlerini açmak için onu kasten terk eder. Batman bunu kabul eder ve Gotham’ı kötülüğün elinden kurtarmak için farklı önlemler alır. Sonuç olarak, akıl hocasını kaybetmek kahraman figürünü kim olduğunu anlamaya iter.

Ne yazık ki, kahraman macerasının bir bölümünde hayati yara aldığı bir deneyim yaşar. Musa’nın, Tanrı’nın sözüne olan şüphesi acı çekmesine neden olur (Göç 17.4; Çölde Sayım 20.12). Tanrı’nın bir kurtuluş sağlayacağına inanmak yerine Musa ve İsrailliler sık sık şikayette bulunurlar. Bu nedenle Musa’nın Vaat Edilen Topraklara girişi reddedilir. Batman’in en kötü anı en yakın çocukluk arkadaşı Rachel Dawes’in öldüğü zamandır. Rachel’ın ölümü sonrası Wayne’in depresif ve yardıma muhtaç durumu bu olayın onun üzerindeki etkisinin büyüklüğünü vurgular. Bununla birlikte Alfred Batman’e ”Neden düşeriz?” diye sorar ve ”Böylece ayağa kalkmayı öğreniriz.” diye cevaplar (Kara Şövalye Yükseliyor, Nolan). Kahramanın başından geçen talihsiz olaylardan ders alması gerekir; şüphesiz ki Musa ve Batman acılarından ders alırlar. Vazgeçmek yerine iki karakter de olgunlaşarak yaralarını sararlar.

Bu kahramanın tanrılaştırılması bu modelin son elementidir. Musa, yolculuğu sona erdiğinde ödüllendirilir. Tanrı’nın rehberliği Musa’yı ”Tanrı onun gücü ve kuvveti” demeye yöneltir çünkü ”Tanrı onun kurtuluşu olmuştur.”(Göç 15.2). Vaat Edilen Topraklara girmesine izin verilmese de manevi bir ödül almış olur. Musa, durum ne olursa olsun Tanrı’ya güvenebileceğini bilmektedir. Diğer yandan Batman hiç manevi ödül almaz. Bu, arketip kahraman çeşitlerinden biridir. Gotham halkı Batman’e koruyucuları olduğu için müteşekkir iken, zaman zaman da vatandaşlar ona sırtını döner. Bruce’un kazandığı tek ‘ödül’ gerçek adaleti sağlama gücüdür. O zaman bile Musa’nın kazandığı manevi ödülü elde edemez. Farklılıklarına rağmen iki karakter de arketip kahraman özelliklerini karşılar. Bu karakteristik özelliklerin çeşitli formları Musa ve Batman’in hikayelerinde kahraman arketipinin yaratıcılığını gösterir.

Çevirmen: Meryem Taşoğlu

Kaynakça: thebibleasliterature.tumblr.com

Bunları da beğenebilirsin Çevirmenin diğer yazıları