Kardeş Rakipliği Arketipi: Kabil ile Habil’in Hikayesinin Thor’a Paralelliği

Mitoloji, efsane ve edebiyattaki kardeş rakipliği bir diğer arketip temadır. Herhangi bir tür rakiplik, dramatik yapıların en heyecanlı noktalarını sergiler. Filmlerden yazılara kadar, çoğu hikaye baş düşmanlar içerir. Batman’inki Joker, Kaptan Amerika’nınki Kızıl Kafatası, Hamlet’inki Claudius Amca, Tanrı’nınki Şeytandır. Bu çatışmaların çoğu iyi kötüye karşı üzerinedir. Kardeşler arası rakiplik, diğer yandan onu farklı düşmanlık türlerinden ayıran temel elementler içerir. Habil ile Kabil’in İncil’deki hikayesi kardeş rakipliği arketipik temasının somut örneğidir. Kenneth Branagh Habil ile Kabil mitini uzun metrajlı filmi Thor’da yeniden biçimlendirir. Filmde Loki ve Thori, babaları Odin’in sevgisi için yarışta olan kardeşlerdir. İncildeki hikayeyle gişe rekortmeni filmin daha yakın bir incelemesi kardeş rakipliği arketipinin anahtar elementlerini gözler önüne serer.

Kardeş rakipliği konsepti psikoterapist Alfred Adler’den türemiştir. Doğum Sırası Faktörü‘nde, Lucille K. Forer ve Henry Still, Adler’in bireysel psikoloji hakkındaki fikirlerini tartışırlar. Adler “Ailedeki pozisyon, hayat tarzı üzerinde silinmez bir iz bırakır. Gelişmedeki her zorluk rakiplik ve aile içi iş birliği eksikliğinden kaynaklanır” diyor (Forer&Still, 6). Alfred ebeveynlerin çocuklarına doğum sırasına göre farklı davrandığını düşünüyor. Bu da karşılık olarak çocuğun kişiliğini büyük ölçüde etkiliyor. Doğum sırası hakkındaki çalışmaları ilk çocukların saldırgan, kıskanç, ciddi ve rekabetçi olmaya meyilli olduklarını gösteriyor. Bu özellikler Loki ve Kabil’in karakterlerine uyuyor. Loki’nin ailesi ile iletişim eksikliği, nasıl mesafeli olduğunu gösterir. Thor’un sosyal kişiliğinden farklı olarak, Loki gölgelerde gizlenir. Dahası, saldırgan doğası Dünya gezegeninde yarattığı tahribatla kendini gösterir. Kabil’in karakteri içinse İncil çok fazla tanım sunmaz. Yaratılış’ın dördüncü bölümü bir karakter özelliğinden bahseder. Bir dize “Kabil çok öfkeliydi” diye belirtir (Yaratılış 4.5). Öfkesinin seviyesi Kabil’in negatif kişiliğini vurgular. Kendini kontrol edemeyen Kabil öfkesini agresif davranışlar sergileyerek gösterir. Yaratılış 4,8, Kabil’in öfkesini “Kabil, kardeşi Habil’e karşı ayaklandı” şeklinde açıklar. Sonuç olarak, Kabil kardeşini öldürür. Böylece, Kabil ve Loki’nin şiddete meyilli doğaları, onların ‘kötü evlat’ olduklarını kanıtlar.

Kardeş rakipliği arketipi yalnızca ‘kötü evlat’ değil, aynı zamanda ‘iyi evlat’ da içerir. Bu ilişkinin ikiliği, Kabil ve Loki’nin kardeşleriyle neden geçinemediğini açıklar.  Habil, Kabil’in çiftçilik rolünden daha az prestijli olan çoban pozisyonundaydı (Yaratılış 4,2). Habil’in daha az belirgin rolüne rağmen, bu onun Tanrı’ya en iyi adağı sunmasını engellemez. Kabil’in aksine İncil, Habil’in “sürüsünün ilk doğanlarını getirdiğini” belirtir (Yaratılış 4,4). Bu şekilde, Habil’in davranışı alçakgönüllülüğünü vurgular. Benzer şekilde Thor, Loki’nin tam zıttıdır. Thor, babasına potansiyelinin tamamıyla hizmet etmek için çabalar. Asla kişisel ilgilerini diğerlerinin üstüne koymaz. Memnun etme isteği onu ‘iyi evlat’ olarak tanımlar. İyi evlat/kötü evlat ikiliği kardeş rakipliği arketipinin temel elementlerinden biridir.

Kardeşler arası çatışmanın kökeni ebeveynlerin taraf tutmasıdır. Kabil ve Habil Tanrı’ya hediyelerini sunduklarında “Tanrı, Habil’e ve adağına beğeni gösterir, fakat Kabil ve adağına göstermez” (Yaratılış 4,3). Adem’in genetik olarak iki kardeşin de babası oluşuna karşın, Tanrı esas baba figürüdür. “Zamanın gidişatında” ifadesi Adem ve ailesinin Tanrı’ya düzenli olarak adak sunduğunu gösterir. Jeffrey Carter, Dini Kurbanı Anlamak‘ta dini adakların bir tür ibadet olduğunu belirtir. Bundan dolayı, bu halka açık eylemler Tanrı’nın Adem üzerindeki üstünlüğünü vurgular. Tanrı, gerçek baba figürüdür ve tüm çocuklarından en iyi şeyleri hak eder. Bu nedenle Tanrı, Habil’i hediyelerinin değerlerindeki çelişki nedeniyle Kabil’den ayrı tutar.  Thor filminde de ebeveynlerin taraf tutma durumu vardır. Odin’in, Loki ilk doğan evlat olduğu halde, Thor’u taht için veliaht ilan etmesi onun kardeşine tercih edildiğini gösterir. Odin hiçbir zaman Loki’nin adına şenlikler düzenlemez. O, kenara atılmış ve unutulmuştur. Yukarıdaki film klibi Loki’nin babasının Thor’u tercih edişini hor görmesini vurgular. Tanrı ve Odin’in taraf tutması bunun kardeş rakipliğinin bir nedeni olduğunu gösterir.

Ebeveynlerin taraf tutmasının doğal sonucu onaylanma ihtiyacıdır. Kabil’in Habil’e olan öfkesi Tanrı’nın onayına olan ihtiyacını vurgular (Yaratılış 4,5). Sakinleşmek yerine, Kabil kıskanç öfkesinin kızışmasına izin verir. Adler bu kıskançlığı ilk çocuğun baba figürünün övgüsünü yeniden kazanma ihtiyacı olarak açıklar. (Forer and Still, 15). Bir başka kardeşin doğumu ilk çocuğu tehdit eder. Bu bakış açısına göre Kabil, Habil’i rakip olarak görür. Tanrı’nın Habil’i tercih edişi Kabil’in öfkesini alevlendirir. Ne yazık ki, Habil’i yok etmeyi tek çözüm olarak görür. Aynı onaylanma ihtiyacı Thor’da da görülür. Loki, babasına “Bunu senin için yapabilirdim, hepimiz için yapabilirdim,” dediğinde baba sevgisine olan ümitsiz ihtiyacını gösterir. Odin, onu Thor’u gördüğü gibi görmesi için gereken her şeyi yapmaya hazırdır. İncil hikayelerinde de gözde filmlerde de onaylanma ihtiyacı felaket sonuçlarla sonlanır.

Arketip kardeş rakipliğinin başka karakteristik özellikleri de mevcuttur, ancak her hikaye bunların tamamını karşılamaz. İyi evlat/kötü evlat rakipliği, ebeveynlerin taraf tutması ve onaylanma ihtiyacı bu elementlerin yalnızca bazılarıdır. Modern filmler Kabil ile Habil efsanesini, bu klasik temayı temsil ettiği için baştan yaratmayı tercih etmiştir. Thor ve Loki’nin çatışması Yaratılış’ta tasvir edilenle aynı olmamasına karşın, orijinalin yaratıcı bir dönüşümüdür. En önemlisi, kardeş rakipliği içeren hikayeler İncil’dekilere kadar uzanır.

 

Çevirmen: Meryem Taşoğlu

Kaynak: http://thebibleasliterature.tumblr.com/post/88526432211/the-archetype-of-sibling-rivalry-the-parallel-of

Bunları da beğenebilirsin Çevirmenin diğer yazıları