Luna 9: Ay’a İlk Yumuşak İniş

Luna 9 Ay’daki ilk yumuşak iniş göreviydi.  Sovyet uzay aracı insanlar yüzeye ayak basmadan 3 yıl önce oraya varmıştı. Bu, Ay’ı fotoğraflama ve Ay hakkında daha çok şey öğrenmek için yapılan uzun vadeli bir Sovyetler Birliği programının bir parçasıydı.

Uzay Yarışı

1960’larda ABD ve SSCB, sonucunda Amerikalıların 1969’da aya adım atan ilk insanları çıkardıkları bir “uzay yarışına” girmişlerdi. Sovyetler, bir dizi test uçuşundan sonra bile Zond roket programlarını başlatmayı başaramadılar. Roketlerin biri 1968’de fırlatma rampasında patladı ve çok sayıda insanı öldürdü.

Sovyetler uzaya insan gönderme sorununu çözemediğinde, onun yerine, 1970’lerde toplu bir şekilde kilometrelerce yol alan iki gezgin görevi ile, bir dizi başarılı robotik göreve odaklandılar.

Daha önceki robotik görevleri zaten oldukça uluslararası dikkat çekmişti. 1959’da, ilk uydu uzaya gönderildikten sadece 2 yıl sonra (yine Sovyetler Birliği tarafından), Luna 3, Ay’ın yanından geçti. Dahası Luna 3 Ay’ın insanların daha önceden hiç gözüne ilişmeyen uzak taraflarının da fotoğraflarını çekti.

Süratle uçup geçmek  yeterince zor ama iniş tamamen başka bir şey. Sovyetler’in (ve Amerikalıların) yüzeyde önceden, bazı durumlarda kasti olarak, kesinlikle hasarlı iniş yapan sondaları vardı.

Bununla birlikte başarılı iniş; dikkat, uzay aracını sert bir düşüşten kurtarmak için bir şey ve bilgiyi Dünya’ya iletebilmenin bir yolunu bulmayı gerektiriyor. Ay yüzeyinin bir inişi destekleyebilip destekleyemeyeceğini merak eden az sayıda uzman da vardı. Bazıları Ay’a inen herhangi bir uzay aracının bir yığın toza batacağını ve tekrardan yüzeye çıkmakta zorluk çekeceğini düşündüler.

Luna 9 Görevi

Uzay aracı 31 Ocak 1966’da başarılı bir şekilde başlatıldı ve 3 şubatta Ay’a vardı. Tüm araç yüzeye alçalırken, bir iniş kapsülü çarpmadan hemen önce (5 metre yukarıdan) yumuşak bir iniş için fırlatıldı. NASA’ya göre bu yüzeye yerleştirilen “otomatik ay istasyonu” yuvarlak, bir yanından öteki yanına yaklaşık olarak 58 santimetre ve yaklaşık 99 kiloydu.

NASA iniş yapan araca etkiyi azaltmak için yerleştirilmiş hava yastıkları olduğunu da ekleyerek şöyle yazdı: “İstasyon 1.2’lik havayla basınçlı olan, radyo sistemi, programlayıcı alet, bataryalar, termal kontrol sistemi ve bilimsel aletleri tutan hava geçirmeyecek şekilde mühürlü bir konteynerden oluşuyor. Bölmenin dışına inişten sonra otomatik olarak açılan dört anten monte edildi.”

Uzay aracını sağlıklı tutmak için gerekli teçhizata ek olarak, yakıt da bazı bilimsel donanım taşıdı. Bu bir televizyon  kamerasını ve bir radyasyon dedektörünü kapsadı.

NASA’ya göre, uzay aracı Fırtınalar Okyanusu’nda durmadan önce, Ay yüzeyinde defalarca kez sekti. İnişten yaklaşık 250 saniye sonra 4 pedal uzay aracını dengeledi ve televizyon sistemi dünyaya fotoğraflar göndermeye başladı. Uzay fotoğrafçılığının ilk günleri zordu ama zamanla denetmenler yüzeyin neye benzediğini anlayabildi.

NASA, güneş ufuktan yaklaşık sadece 3 derece üstte olduğu için, çok zayıf kontrast gösteren ilk test fotoğrafının (inişten) 15 dakika sonra tamamlandığına değindi. “Toplam 8 saat 5 dakika süren yedi radyo seansı adeta üç seri TV resmi gibi iletildi. Parçalar birleştirildiğinde Ay yüzeyinin yakınlarındakinin dört kuş bakışı görüntüsünü sağladı.”

Luna 9 yüzeyde bataryaları tükenene kadar 3 dünya günü hayatta kaldı. Bilim insanları fotoğraflardan uzay aracının 25 metrelik bir kraterin yanına iniş yaptığını söylediler. Fotoğraflara göre uzay aracı başlangıçta 15 derecelik bir eğimdeydi, ama Ay’daki toprak altında kaydı ve aracı 22.5 derecelik bir eğime yerleştirdi.

Luna 9’un Mirası

Luna 9’dan sonra art arda hızlıca hem Birleşik Devletler hem de Sovyetler Birliği tarafından birçok yumuşak iniş yapıldı. Mayıs 1966’da Birleşik Devletler’in Surveyor 1’i ülkenin ilk inişini yaptı.

Sonrasında hem Birleşik Devletler hem de Sovyetler Birliği -Sovyetler Birliği’nin aynı zamanda numune toplama (Luna 16) ve izci konuşlanmaya (Lunokhod 1,2 ve Luna 17,21)  odaklanmasıyla- Ay’a birçok robot sondalar gönderdi. Amerika Birleşik Devletleri 1969 ile 1972 arası Ay yüzeyine 6 insan görevi de gönderdi.

Çin’in, Chang-e 3 aracını ve Yutu gezginini yüzeye gönderdiği 2013 aralık ayına kadar Ay’a yumuşak inişler yapılmadı… Yutu yüzeyde yalnızca birkaç hafta sonra hareket etmeyi durdurmasına rağmen 31 aydan fazla hayatta kaldı.

2015’ten itibaren bilim insanları yüzeyde Luna 9’u bulmak için başarısızlıkla sonuçlanan araştırmalar yaptılar. Bu, NASA’nın Ay Keşif Uydusu’nun, Sovyet Lunokhod 1 ve 2’sini içeren, sayısız uzay aracını fotoğraflamasından sonraydı.

 

Yazar: Elizabeth Howell

Çevirmen: Buket Kaplan

Kaynak: www.space.com/35116-luna-9.html

Bunları da beğenebilirsin Çevirmenin diğer yazıları